افزایش حافظه به کمک دارو امکان پذیر است؟

دستکاری در کار مغز همواره فکر دانشمندان و حتی مردم عادی را به خود مشغول کرده است.

از وقتی که انسان پی به فعالیت پیچیده و توانایی‌های بالای مغز برد، همواره برای رسیدن به قدرت هوشی بالاتر در تلاش بوده است.

میان تلاش دانشمندان، مردم عادی نیز خود را از قافله عقب نگه نداشته‌اند.

بعضی‌ها با مصرف مواد غذایی و به خصوص برخی گیاهان سعی در افزایش حافظه دارند. بعضی دیگر از داروهای مصنوعی برای افزایش حافظه و توانایی مغز استفاده می‌کنند.

شاید شما هم در شب‌های امتحان از این داروها مصرف کرده باشید یا حداقل کسانی را می‌شناسید که قبل از امتحان برای تقویت قوای فکری خود دارو مصرف می‌کنند.

داروهایی که برای افزایش حافظه مورد استفاده قرار می‌گیرند
یکی از فواید اصلی داروهای محرک (مانند کوکائین، افدرین و آمفتامین‌هایی چون ریتالین)‌ توانایی آنها در افزایش انرژی مغز و تمرکز است. آنها تمرکز روی کار و درس خواندن را برای مدت طولانی افزایش می‌دهند.

در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۸ روی ۱۴۰۰ نفر انجام شد و در مجله Nature به چاپ رسید، ۲۰ درصد از افراد تحت مطالعه عنوان کرده بودند که از داروها برای افزایش تمرکز و حافظه استفاده می‌کنند. این مطالعه ، سه دارو را مورد بررسی قرار داد: ریتالین، داروی ضدخواب پروویجیل و مهارکننده‌های گیرنده بتا که هم برای درمان ناراحتی‌های قلبی استفاده می‌شوند و هم اثر ضداضطراب دارند.

ریتالین دارویی است که برای درمان بیش‌فعالی در کودکان استفاده می‌شود، اما افراد سالم از آن برای افزایش تمرکز و دقت استفاده می‌کنند.

بیشتر این افراد دوست دارند، به جای تلاش بیشتر برای درس خواندن، با مصرف قرص، راحت‌تر درس بخوانند. دانشمندان همواره در مورد استفاده ی غیرپزشکی از این داروها هشدار می‌دهند و عنوان می‌کنند که عوارض جانبی داروهای افزایش حافظه، آنقدر مهم است که نباید بدون دلیل از آنها استفاده کرد.

ریتالین و سایر داروهای محرکی چون متادات، استراترا و … برای درمان اختلال کمبود توجه در کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما این داروها توسط ۱۵ تا ۳۰ درصد دانشجویان دانشگاه برای پیشرفت تحصیلی مورد استفاده قرار می‌گیرند که البته همه این داروهای محرک می‌توانند موجب واکنش‌های روانی مثل توهم، جنون، سوءظن و فقدان بصیرت (پارانویا)‌، هذیان و افکار آشفته شوند.

در مارس ۲۰۰۶،FDA (اداره غذا و دارو) دریافت که ۶ درصد از کودکان بعد از مصرف این داروها دچار واکنش‌های روانی به صورت توهم‌های بینایی و حسی (احساس حرکت حشره، مار و کرم روی بدن) می‌شوند.

عوارض داروهای افزایش تمرکز
پروویجیل به اندازه ریتالین شناخته شده نیست و گزارش‌های کمی مبنی بر وابستگی به آن منتشر شده است. این دارو موجب بیدار ماندن شخص می‌شود و برای درمان اختلالات خواب مورد استفاده قرار می‌گیرد. از عوارض این دارو می‌توان به سردرد، گیجی، آبریزش بینی، تهوع و لرزش اشاره کرد. همچنین این دارو موجب تغییرات فشار خون و اختلال در ریتم قلب می‌شود. بنابراین نباید در افرادی که ناراحتی قلبی دارند، مورد استفاده قرار گیرد.

درست است که حافظه مهم است، ولی فراموش کردن خاطرات بد نیز به همان اندازه مهم است. استفاده از داروهای تقویت‌کننده حافظه برای مدت طولانی، موجب تضعیف توانایی شخص در به فراموشی سپردن خاطرات ناگوار می‌شود و به دنبال آن شخص دچار آزارهای روحی ناشی از حوادث ناگوار زندگی خواهد شد که در بعضی موارد موجب ابتلای شخص به بیماری‌های روانی مانند اختلال اضطراب پس از حادثه‌ و… می‌شود.

ریتالین که بیش از سایر داروها مورد استفاده قرار می‌گیرد، نیز بدون عارضه نمی‌باشد. سرگیجه، لرزش، تاری دید، تغییرات فشار خون، بی‌اشتهایی، خشکی دهان، تپش قلب و… همگی از عوارض ریتالین هستند که می‌توانند اشخاص را بر خلاف هدفشان، از فعالیت بیشتر بازدارند.

تفکرات اشتباه درباره داروهای افزایش حافظه
مطالعات اندکی روی این مساله که آیا داروهای افزایش تمرکز، واقعا موجب افزایش قدرت ذهنی افراد سالم می‌شوند یا خیر، صورت گرفته است.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۳ نشان داد که پروویجیل اثرات مثبتی در حد آزمایشگاهی داشته است. در این مطالعه که روی ۶۰ نفر انجام شد، نشان داده شد که این دارو موجب افزایش فعالیت در بعضی تست‌های شناختی مانند حافظه و طرح‌ریزی‌های سه‌بعدی می‌شود. افرادی که پروویجیل استفاده می‌کردند، احساس تمرکز بیشتری داشتند.

مطالعات روی دانشجویان موجب نتایج نگران‌کننده‌ای شده است. مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۳ روی دانشجویان سال اول یکی از دانشگاه‌های بزرگ آمریکا انجام شد، نشان داد که ۵/۱۳ درصد آنها حداقل یک بار برای دلایل غیرپزشکی از داروهای تقویت‌کننده حافظه استفاده کرده‌اند. در بعضی دیگر از مطالعات نشان داده شده است دانش‌آموزانی که از دارو استفاده می‌کنند، حتی نمره‌های پایین‌تری نسبت به همکلاسان خود کسب می‌کنند. بیشتر آنها فکر می‌کنند این داروها هوش آنها را بیشتر می‌کند و به عنوان یک میانبر برای رسیدن به مدارج بالاتر تحصیلی از آنها استفاده می‌کنند، ولی واقعا این طور نیست.

در ضمن بیشتر مردم فکر می‌کنند که عوارض این داروها خیلی هم جدی نیست، ولی باید بدانید که این تصور هم اشتباه است. مصرف کوکائین گاهی اوقات با پارگی عروق بزرگ همراه می‌باشد. همچنین باید بدانید که کوکائین و آمفتامین‌ها (مانند ریتالین)‌ با ایجاد التهاب در عروق مغز، خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند.

همچنین یک مطالعه که در سال ۲۰۰۵ به انجام رسید، نشان داد که ریتالین می‌تواند اثرات مخربی روی DNA داشته باشد.

راه های جایگزین مصرف این داروها:
دانشمندان توصیه می کنند:

* از آنجا که داروهای محرک با افزایش کاتکول آمین‌هایی مانند دوپامین بر مغز اثر می‌کنند و ورزش‌های هوازی (مثل شنا، پیاده روی، دوچرخه سواری) نیز با اثر بر نوراپی‌نفرین، دوپامین و اپی‌نفرین می‌توانند اثرات این داروها را تقلید کنند.

بنابراین به جای استفاده از دارو، به ورزش روی آورید که همان اثرات را بدون عوارض دارد.

*به مقدار کافی ماهی یا روغن ماهی که سرشار از چربی امگا ۳ می‌باشد و برای تقویت حافظه مفید است، را مصرف کنید.

* از همه مهم‌تر تنبلی را کنار بگذارید.

شهریور ۲, ۱۳۹۵



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *